KOMPRESÖR YERLEŞİM ŞEMASI

 
  • Kompresör diğer donanımla birlikte yeterli havalandırması olan kapalı veya açık olsa dahi yağmur almayacak bir konumda yerleştirilmesi gerekir. Kompresörün yerleştirildiği yer, oda/daire sıcaklığı 0°C’nin üstünde olmalı ve mümkünse 35°C’yi geçmemelidir. Ortam sıcaklığının 40°C’yi geçmesi kesin zararlıdır. Kompresörün temiz, havada toz uçuşmayan bi yerde kurulması önemlidir. Aksi takdirde kompresörün filtreleri erken tıkanır.
  • Kompresöre elektrik bağlantısı kompresör gücüne uygun (kW, amper ve volt olarak) şebeke tesisatından sağlanmalı, kompresöre elektrik verilen hat manyetik şalterden veya kompresör gücüne uygun sigortalardan geçtikten sonra kompresöre bağlanmalıdır. (TEKOPA’ın tavsiye ettiği kablo kesitleri ve sigorta değerleri ile kompresörün kendi elektrik şemasına uyarak tesisat çekilmelidir.)
  • Kompresör çıkışı hava tankına kadar veya bir vanaya kadar flexible (esnek) bağlantı olmalıdır. Örneğin: 1 ½” çıkışlı kompresör için 1 m boyunda 1 ½” iç çaplı hortum, çalışma basıncına ve sıcaklıklara uygun nitelikte.
  • Kompresör çıkışında servis işlemleri esnasında kompresörün tesisatla olan hava bağlantısını kesmek için küresel vana kullanılmalıdır.
  • Tesisat boru çapı ve boruların dizayn basıncı kompresör kapasitesine ve dizayn basıncına uygun olmalıdır.
  • Tesisatta 0.5 bar’dan az (boru, vana, filtre ve kurutucular dahil) basınç kaybı olacak şekilde tesisat yapılması çok uygundur. Veya en kötü şartlarda (filtre tıkandığı zaman) çalışma basıncının %10’undan az basınç kaybı olacak şekilde tesisat yapılması uygundur. Örnek: 8 bar kompresör için tüm tesisattaki (en az noktada) basınç kaybı 0.8 bardan az olmalıdır. (Filtreler belirli seviyede tıkalı olsa dahi.)
  • İstenilen hava kalitesine göre kurutucu ve filtreler seçilmiş olmalıdır.
    Bunun için, TEKOPA’dan teklif isterken veya sipariş verirken, gerekli hava debisi, çalışma basıncı ve istenen hava kalitesi (filtreleme düzeyi) doğru belirlenmelidir. Ortam sıcaklığının üst sınırı kurutucu kapasitesini etkiler. Bu nedenle ortam sıcaklığı ve kompresörün olduğu yerin havalandırılması önemlidir. Havalandırmanın yetersiz olması, kompresörün çalışma sıcaklığına artırarak, ayrıca problem çıkarır.
  • Toplam hava tankı (depolama) hacmi kompresörün 10 saniyede bastığı hava miktarından az olmamalıdır. Tavsiye olarak, 15 saniyelik hava debisine karşılık gelen tank hacmi uygundur. En çok 30 saniyelik hava debisine eşit hacimli hava tankı seçilebilir; fazlası gereksizdir. Tank hacminin 15 saniyelik kapasiteden az olması basınç dalgalanması durumu veya çok kısa sürelerle kompresörün yükte-boşta çalışma döngüsü nedeniyle sakıncalı olabilektedir.
  • Hava tankın içindeki hava miktarı (kompresör kapasitesi cinsinden): tankın hacmi ile tankın içindeki havanın mutlak basıncının (manometre basıncı +1) çarpımına eşittir. Örnek: 2 m3 hava tankı’nda 7 bar basınç var ise, tankın içindeki hava miktarı kompresör kapasitesi cinsinden 2*8=16 m3 dür. Bun tank 8 m3 /dk kapasiteli kompresörün 15 saniyelik kapasitesine eşittir. Ama, bu tanktaki basıncı 0’dan 7 bar (manometre) basıncına çıkarmak için geçecek süre 105 saniye olur. Bu şekilde hesap yapıldığında 2 dakikadan uzun süre gereksiz sayılabilir.
  • Kompresör dairesinin yerleştirilmesi için yer belirlendikten sonra bir prensip şeması çizilerek, tesisat yaptırılabilir. Tesisat prensip şeması çizme veya çizdirme imkanınız yok ise, Tekopa’dan yardım isteyebilirsiniz.(Kompresörün kurulacağı yerin sınır ölçüleri, Hava tankı, kurutucu, filtreler ve kompresör belirtilerek. Kompresörün soğutma havası çıkış hava kanalı olup olmayacağı veya yerini sınırlayan diğer faktörler belirtilmelidir. Tekopa sadece kendi temin ettiği donanımla ilgili olmak şartıyla, istenirse tesisat bağlantı şeması verebilir. NOT: Gereksiz bir detaya takılmamak için, lütfen verilen örnek şemalara bakın. Örnek şemalar tavsiye edilen oda hacmi ve mesafeler birçok durumda aynen kullanılabilir.
  • Kompresörün etrafında servis yapılabilmesi için boşluklar olması şarttır. Bu boşluklar kompresörde en büyük parça olan motor, radyatör ve vida ünitesini kaldırıp taşımaya uygun olmalıdır. (Tavandan duvardan ve diğer makine ve aksamdan mesafeler.) Kompresörün üstüne gelebilecek pozisyonda vinç veya caraskal yok ise, kompresör etrafında forklift girebilecek boşluklar olmalıdır.
  • Kompresörün etrafındaki boşluk kompresör kapı ve kapaklarının çıkarılmasına uygun olmalıdır.
  • İşyerini ısıtmak ve/veya kompresör dairesine sıcak hava vermemek için kompresör çıkışı kanala başka bir odaya veya dışarıya yönlendirilebilir.) Kompresör soğutma havası çıkışına kanal yapılacaksa, kanal ölçüleri kompresörün radyatör kesitinden veya çıkış hava damperi kesitinden az olmamalıdır. Kanalın boyu 3 metre’yi geçmeyen düz veya tek dirsekli kanal ise, yardımcı fan olmadan kullanılabilir. Daha uzun ise hesaplayarak (hava kanalındaki basınç kaybı/direnç 15 kW’a kadar en çok 10-20 Pa, 15-55 kW arası en çok 20-40 Pa, 55 kW’ın üstünde en çok 40-60 Pa olabilir.) veya Tekopa’ya danışarak yardımcı fan olmaksızın tasarlanabilir. Veya yardımcı fan ile soğutma havası çekişi yapılabilir. Aksi takdirde soğutma havası akışı kısılır ve kompresör hararet yapar.
  • Kompresörün yerleştirileceği zemin 500 kg/m2 yüke uygun olmalıdır. Ayrıca takoz veya kaide kullanılması gerekmez. Düz beton zemin yeterlidir.
  • Kompresörden, kurutucudan ve hava tankından periyodik olarak biriken su-yağ karışımını tahliye etmek gerekmektedir. Bunun için kondensat (yoğuşum) tahliye hortumlarının veya zeminin temizlenmesi sırasında oluşan kirli suyun tahliye edileceği şekilde (kompresör odasının duvarları dibinden ve/veya ortadan uygun bir pozisyonda geçen) ızgaralı su tahliye kanalı yapılması faydalı olabilir.
 
 
Tavsiye edilen mesafeler:
Kompresör Gücü A B C D E F
15 kW'a kadar En az 0.5 mt En az 0.8 mt En az 0.2 mt En az 0.5 mt En az 0.5 mt En az 1 mt
15-45 kW arası En az 0.8 mt En az 1 mt En az 0.2 mt En az 1 mt En az 1 mt En az 1 mt
55-110 kW arası En az 1 mt En az 1.5 mt En az 0.5 mt En az 1 mt En az 1 mt En az 1 mt
132-250 kW arası En az 1.5 mt En az 2 mt En az 0.8 mt En az 1 mt En az 1.5 mt En az 1.5 mt
Not: Kapı veya kapaklar tam açılacak, en büyük parça çıkarılabilecek ve araya forklift girebilecek kompresör etrafında boşluk bırakılmalıdır. Kompresör üstünden tavana mesafe kompresöre tavandan müdahale etmeye yeterli olmalıdır.

Oda Hacmi:
Oda Hacmi >= Toplam Kompresör Gücü * 1.35 m³ (1 kW için 1.35 m³)
Örnek: İki adet 75 kW kompresör var ise, 2*75*1.35 = 202.5, yani 200 m³  veya daha büyük kompresör odası gerekir.

Havalandırma açıklığı:
Havalandırma açıklığı >= Toplam Kompresör Gücü * 0.016 m²  (1 kW için 0.016 m² emiş ve bir o kadar çıkış)
Örnek: İki adet 75kW kompresör var ise,  2*75*0.016 = 2.4 m² veya daha büyük kompresör odası emiş ve çıkış havalandırma açıklığı (pencere) gerekir. Bu kesit hem emişe hem çıkışa (örnek’te 2.4 m² + 2.4 m²) açılır. Emişler alçaktan çıkışlar yüksekten yapılır. Çıkış açıklığı bir veya daha çok pencereden oluşup, emiş açıklığından daha büyük olabilir. Emiş açıklığı panjurla kapıdan veya bir pencereden yapılabilir. Emişten içeriye toz girmemesi için, emiş açıklığında panel filtre kullanılmasında fayda vardır. Panel filtre kompresör odasında vakum oluşturacak şekilde hava akışını kısmamalıdır. Kompresör odasında vakum varsa, emiş açıklığı yetersiz anlamına gelir.

Oda hacmi yetersiz olursa ve/veya havalandırma açıklıkları yetersiz olursa, kompresörün verimi düşer, hararet yapar ve çabuk arızalanır.

HAVA HATLARININ ÖZELLİKLERİ
Genelde hava ile çalışıldığında, alan üzerine uygulanan basınçtan yararlanıldığında basıncın randımana etkisi basıncın karesi ile orantılıdır.Bir başka deyiflle 6 Bar yerine 5 Bar basınç geliyor ise verimlilik (5X5=25, 6X6=36) %70 daha düşük olacaktır. İşin en kötü tarafı aletiniz daha gürültülü çalişacak, yapmasi gereken işin süresi uzayacak verimlilik düşecektir. Ne yazik ki bu verim düşüklüğünün operatör tarafından kolaylıkla anlaşılması mümkün olmayacaktır. Ayrıca basınç düşüklüğü çok ciddi ekonomik kayıplara neden olacaktır. Kayıbı en düşük seviyede tutmak için ana hatlarda hava akış hızını 6 m/sn’nin altında tutmak gerekir.( tablo1 ) 2100 kW, 7 Bar basınçta 100 metre uzunluğundaki boruda meydana gelen enerji kaybını vermektedir.Hava hızı aşağıdaki formülle saptanır.

V=1273 Q/(P+1) D2

V=Hiz (m/sn)
Burada Q=Serbest hava (lt/sn)
P=Basınç (bar)
D=Boru iç çapı (mm) dir.

Boru capi(mm)   100 metre boruda basinc kaybi (bar)   Eşderger guc kaybi (kW)
40   1,8   9,5
50   0,65   3,4
65   0,22   1,2
80   0,04   0,2
100   0,02   0,1

Tablo 1

HAVA HATLARINDA BORU SEÇİMİ
Boru hatları yeraltından ya da tavandan yapılabilir. Ancak yer altindan olan sistemlerde yoğunlaşan suyu almak icin özel tedbirler gerekmektedir. Tavandan yapılan boru hatları kompresörden ileri dogru %1 e¤im verili olrak tesis edilmeli. Borunun sarkmasina izin verilmemeli.Bunun için galvaniz boru en kolay seçenektir. Dönüşlerde mümkün olduğunca açık dirsek kullanılmalı, hat dönerek kendi ucuna bağlamalı ve kompresöre en uzak köşede çok uzun hatlarada aralarda biriken suyu boşaltacak otomatik tahliye veya musluklu tanklar kullanilmali.

Kompresöre boru seçerken 15 metreden k›sa bransmanlarda 15m/sn mertebesinde yüksek hizlarda müsade edilebilir. Örnek 265 lt/sn bir kompresör için ( 265X60dk=1590 lt/min) 80 mm çapında boru gerekir. Ana hatlarda azami debi seviyeleri Tablo 2 de, bransmanlarda ve hortumlarda azami debi seviyesi Tablo 3 de gösterilmiştir.

Cetop standarlarına göre kullanılacak debi birimi lt/sn dir.Ancak ülkemizde lt/min daha yaygın kullanıldığından tablolar lt/min olarak düzenlenmiştir.

Nom.Delik Hakiki Delik Boru olcusu Debi
mm mm inch lt/dk
6 6 1/4″ 60
8 9 5/16″ 180
10 12 3/8″ 300
15 16 1/2″ 600
20 22 3/4″ 1.000
25 27 1″ 1.500
32 36 1.1/4″ 3.000
40 42 1.1/2″ 3.900
50 53 2″ 6.000
65 69 2.1/2″ 10.800
80 81 3″ 14.400
100 105 4″ 24.600
125 130 5″ 36.600
150 155 6″ 54.000
Basinc 6 8 10 15 20 25
bar 1/4″ 5/16″ 3/8″ 5/8″ 3/4″ 1″
4 102 220 500 920 1380 2640
6,3 150 340 760 1400 2100 3900
8 180 430 950 1750 2540 4980
10 240 539 1170 2170 3249 6000
Tablo 3
 
PNÖMATİK ALETLERİN HAVA TÜKETİMİ
ALETLER mt. Kullanma Basıncı
(bar)
Gerçek Hava Sarfı
(Lt/Min)
Darbeli Somun Sıkıcılar 1/4" 6.0 300
Darbeli Somun Sıkıcılar 3/8" 6.0 630
Darbeli Somun Sıkıcılar 1/2" 6.0 500-600
Darbeli Somun Sıkıcılar 3/4" 6.0 850
Darbeli Somun Sıkıcılar 1" 6.0 1100
Darbeli Somun Sıkıcılar 1 1/2" 6.0 1650
Tornavidalar 2 6.0 150
Tornavidalar 3 6.0 240
Tornavidalar 4 6.0 270
Tornavidalar 5 6.0 360
Tornavidalar 6 6.0 360
Tornavidalar 8 6.0 360-600
Tornavidalar 10 6.0 600
Matkaplar 4 6.0 180
Matkaplar 6 6.0 360
Matkaplar 8 6.0 360
Matkaplar 10 6.0 360-600
Matkaplar 13 6.0 600
Matkaplar 16 6.0 750
Matkaplar 18 6.0 850
Matkaplar 23 6.0 900
Kalıpçı Taşlama 10 6.0 150
Kalıpçı Taşlama 12 6.0 170
Kalıpçı Taşlama 15 6.0 180
Kalıpçı Taşlama 30 6.0 360
Kalıpçı Taşlama 50 6.0 600
Düz Taşlamalar 80 6.0 360-700
Düz Taşlamalar 100 6.0 360-800
Düz Taşlamalar 150 6.0 550-1500
Dik Taşlamalar 180 6.0 300-950
Dik Taşlamalar 230 6.0 1200-1900
Canavar Taşlamalar 100 6.0 350
Canavar Taşlamalar 125 6.0 600
Canavar Taşlamalar 180 6.0 800-1200
Canavar Taşlamalar 230 6.0 800-1500
Daire Zımpara 75 6.0 250
Daire Zımpara 180 6.0 500
Daire Zımpara 200 6.0 500
Titreşimli Zımpara 90x165 6.0 400
Titreşimli Zımpara 75x82 1-3 300
Titreşimli Zımpara 100x110 2-5 400
Cilalama 180 6.0 500
Eğeleme   6.0 135
Testere   6.0 135
Band Zımpara   6.0 400
Makas 1.5 6.0 360
Nibler 1.5 mt 6.0 360
Pop Perçin   6.0 250
Döşemeci Tabancası   6.0 150
Çivi Çakma Tabancası   6.0 250
Hafif Çekiç 1.5 kg 5-6 400
Kalafat Tabancası 4.5 kg 5-6 500
Kalafat Tabancası 6.5 kg 5-6 700
Kalafat Tabancası 10 kg 5-6 1000

BASINÇLI HAVA TESİSATI
ALETLER mt. Kullanma Basıncı
(bar)
Gerçek Hava Sarfı
(Lt/Min)
Kırıcı Tabancalar 14 kg 5-6 1200
Kırıcı Tabancalar 18 kg 5-6 1200
Kırıcı Tabancalar 23 kg 5-6 1400
Kırıcı Tabancalar 30 kg 5-6 1900
Kırıcı Tabancalar 36 kg 5-6 2000
Delici Tabancalar 23 kg 5-6 2400
Delici Tabancalar 30 kg 5-6 3600
Boya Tabancası 0.5 mt 3.5 75
Boya Tabancası 1.5 mt 3.5 240
Boya Tabancası 1.78 mt 3.5 240
Boya Tabancası 2.00 mt 3.5 300
Otomatik Boya Tabancası
(Basınçlı tankla kullanılanlar)
  3.5 350
Temizlik Tabancası 1 mt 6 75
Temizlik Tabancası 1.5 mt 6 150
Temizlik Tabancası 2 mt 6 250
Vakum Temizlik Tabancası   5-15 600
Airless Boyama Sistemi 2 lt 6 170
Airless Boyama Sistemi 4 lt 6 250
Airless Boyama Sistemi 6-8 lt 6 400
Mazot Temizlik Tabancası   6 150
Gres Tabancası   6 85
Sıva / Farasit Tabancası   1-4 90-250
Kumlama Tabancaları 4 mt 6 1200
Kumlama Tabancaları 6 mt 6 2100
Kumlama Tabancaları 8 mt 6 3500
Kumlama Tabancaları 10 mt 6 4900
Kumlama Tabancaları 12 mt 6 8700

*Kullanma Ömrü: TGRKGM-97 / 10-11 sayılı tebliğ gereğince Kompressörler için kullanım ömrü 10 yıldır.